Η διακυβέρνηση Τραμπ επιτάχυνε τις ανατροπές σε ένα γεωπολιτικό σκηνικό που αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα, πολλούς δρώντες και σε παγκόσμια κλίμακα. Η αμερικανική υπερδύναμη αντιμέτωπη διεθνώς με το φάσμα ανάδυσης ενός πολυπολικού κόσμου και την παγκόσμια επιρροή της Κίνας στην τεχνολογία και την οικονομία και την εσωτερική οικονομική κατάσταση (δημόσιο χρέος και έλλειμα) μετατρέπεται σταδιακά σε μια αυτοκρατορική δύναμη, όπως τονίζουν πολλοί σύγχρονοι διανοητές.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο της επιθετικά ηγεμονικής παρουσίας των ΗΠΑ αναδιατάσσονται όλα όσα ξέραμε σήμερα για το διεθνές δίκαιο, τις διεθνείς συμφωνίες, τα σύνορα, τις σφαίρες επιρροής, τις συμμαχίες, τους φίλους και εχθρούς. Εισερχόμαστε σε μια χαοτική πλέον εποχή, για άλλους μια «σύγχρονη ζούγκλα», με το νόμο του ισχυρού που δεν τολμά να τα βάλει κανείς μαζί του και να διεκδικεί ότι θέλει. Το φαινόμενο πάντως δεν είναι άγνωστο στην παγκόσμια ιστορία απλώς γινόταν με τις μεθόδους της κάθε εποχής. Για παράδειγμα ένας Ρωμαίος αυτοκράτορας ή στρατηγός όταν επέστρεφε θριαμβευτής από τις εκστρατείες έσερνε τους υποταγμένους ηγέτες στους δρόμους της Ρώμης μαζί με τα πλούτη που έφερνε μαζί του από τις κατακτημένες περιοχές μπροστά στο λαό του. Εξού και η έκφραση «Ρωμαϊκός θρίαμβος».
Σήμερα ο νέος οικονομικός ιμπεριαλισμός εκδηλώνεται ουσιαστικά, για την διασφάλιση και τον έλεγχο των ορυκτών πόρων, των σπάνιων γαιών, των εμπορικών δρόμων και της τεχνολογικής ηγεμονίας και μεταδίδεται απευθείας σε όλο τον πλανήτη.
Η επέμβαση στη Βενεζουέλα για τον έλεγχο ουσιαστικά των μεγαλύτερων αποθεμάτων πετρελαίου στον πλανήτη, ύψους 303 δις βαρελιών, ήταν μόνο η αρχή. Το δυτικό ημισφαίριο (βόρεια και νότια Αμερική) έχει πολύ πλούτο στο υπέδαφός του όπως αποκάλυψαν πρόσφατα οι Φαινάνσιαλ Τάιμς, συμπεριλαμβανόμενου και της Γροιλανδίας. Στόχος με το νέο δόγμα Ντονρόε είναι ο έλεγχος όλης της ηπείρου και φυσικά η απομάκρυνση/απουσία κάθε ανταγωνιστή όπως η Κίνα και η Ρωσία. Παράλληλα και στη Μέση Ανατολή η ενδεχόμενη αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν μέσω χάους ή και στρατιωτικής επέμβασης θα παγιώσει (;) την επιρροή του Ισραήλ και των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή και θα ενισχύσει την σύνδεση της Ινδίας με τον ευρύτερο χώρο της Μ. Ανατολής και στη συνέχεια το δρόμο για την Ευρώπη (IMEC) μπλοκάροντας και εδώ την επιρροή της Κίνας και της Ρωσίας.
Τέτοιες μεγάλες ανατροπές όμως δεν γίνονται χωρίς συνέπειες και χωρίς κινδύνους για την παγκόσμια ασφάλεια και σταθερότητα αλλά και για το ίδιο το μέλλον των ΗΠΑ. Ποιος όμως εγγυάται ότι οι ανατροπές αυτές θα γίνουν χωρίς συνέπειες, ανέφελα και αναίμακτα; Σε έναν χαοτικό κόσμο που ξεδιπλώνεται μπροστά μας ποιος θα μπορέσει να επιβάλλει την σταθερότητα όταν όλα θα κινούνται με ρευστότητα και επικίνδυνες ανατροπές; Ας πάρουμε για παράδειγμα την Κεντρική και Λατινική Αμερική πόσο εφικτή θα είναι πχ μια στρατιωτική επέμβαση και παρουσία σε πολλές χώρες ταυτόχρονα (Κούβα, Μεξικό, Κολομβία, Βενεζουέλα) σε έναν πόλεμο με καρτέλ, συμμορίες και πολιτική αστάθεια των κρατών αυτών κλπ.; Και αυτό να μην γίνει (μια στρατιωτική επέμβαση που θα χρειαστεί έγκριση από το Κογκρέσο) πόσο εύκολο θα επιβάλλουν οι ΗΠΑ την πολιτική τους και θα ευθυγραμμιστούν οι κυβερνήσεις και οι λαοί των χωρών αυτών με τις επιταγές των ΗΠΑ; Αλλά και πώς θα αντιδράσουν οι ανταγωνιστές των ΗΠΑ όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Βραζιλία; Ήδη η Κίνα λαβαίνει σιγά σιγά οικονομικά και τεχνολογικά αντίμετρα απέναντι στην πολιτική των ΗΠΑ, ενώ αναμένεται και η τιμή του πετρελαίου να ακολουθήσει τις γεωπολιτικές εξελίξεις,
Στην ευρωπαϊκή ήπειρο παρατηρούν με ανησυχία, αγωνία έκπληξη και προβληματισμό τις κινήσεις της υπερδύναμης χωρίς ουσιαστικά να μπορούν να τις εμποδίσουν και να προβλέψουν την επόμενη μέρα. Τι θα σημάνει πχ για την διατλαντική σχέση, για το ρόλο του ΝΑΤΟ και τη συνοχή της Δύσης μια «αρπαγή» της Γροιλανδίας από ένα κυρίαρχο κράτος μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ όπως είναι η Δανία; Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, το διακύβευμα της πολιτικής σταθερότητας στο εσωτερικό κυρίως των μεγάλων κρατών της ΕΕ θα είναι πρώτη προτεραιότητα σε συνδυασμό με την οικονομία, την ενέργεια, το μεταναστευτικό και το συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία με ευρύτερες συνέπειες για όλη την ΕΕ.
Μια διάλυση του ΝΑΤΟ, διόλου απίθανη, που δεν το χρειάζονται οι ΗΠΑ, όπως φαίνεται, μήπως θα βάλει και τους σπόρους της διάλυσης μακροπρόθεσμα και της ΕΕ που θα κινδυνεύσει να έχει την τύχη της Σοβιετικής Ένωσης;
Στη Μέση Ανατολή το κλίμα παραμένει εξίσου εκρηκτικό από τη Γάζα μέχρι το Πακιστάν. Το Ιράν πρωτίστως είναι ξανά στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης και δεν αποκλείεται να συμπαρασύρει όλη την περιοχή σε μια ενδεχόμενη επιβολή αλλαγής καθεστώτος μέσω στρατιωτικής επέμβασης μετά τις αιματοβαμμένες εξεγέρσεις σε διάφορες πόλεις της χώρας. Αυτό σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στο τρίγωνο Ισραήλ-Συρίας-Τουρκίας για το μέλλον της Συρίας και της περιοχής ολόκληρης δημιουργούν άλλο ένα εκρηκτικό σημείο για τον πλανήτη που και εδώ η συμμετοχή των ΗΠΑ είναι κομβική για το μέλλον των σχέσεων μεταξύ των εμπλεκομένων κρατών αλλά και την ευρύτερη σταθερότητα.
Στον Ειρηνικό, η Κίνα δηλώνει έτοιμη να υπερασπιστεί τη δική της αυλή, μέσω της αύξησης της στρατιωτικής παρουσίας αλλά και την ανα πάσα στιγμή πιθανότητα επέμβασης και ενσωμάτωσης της Ταϊβάν στην υπόλοιπη χώρα. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο πως θα αντιδράσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία, η Ν. Κορέα και λοιπές ανταγωνιστικές δυνάμεις της Κίνας στην περιοχή;
Το «τζίνι» λοιπόν βγήκε από το μπουκάλι και το κουτί της Πανδώρας άνοιξε για όλους τους διεθνείς παίκτες σε ένα νέο Μεγάλο Παιχνίδι ανταγωνισμών, σφαιρών επιρροής και κυριαρχίας.
Το κύριο βάρος όμως όλων των ανατροπών πέφτει στους ώμους της υπερδύναμης των Ηνωμένων Πολιτειών που κινδυνεύουν να περάσουν από τη φάση της δημοκρατίας σε εκείνη της αυτοκρατορίας, θυμίζοντας την αρχαία Αθήνα και όταν γίνεται αυτό όπως γράφει ο Θουκυδίδης η παρακμή και ο εκφυλισμός της δημοκρατίας είναι η τελική κατάληξη.
Η σύγχρονη αμερικανική ηγεμονία θα πρέπει να ισορροπήσει τη διεθνή της παρουσία και στόχους, με τις προκλήσεις στο εσωτερικό που δεν είναι άλλες από την ίδια τη συνταγματική της λειτουργία (Κογκρέσο, Δικαιοσύνη, θεσμοί κλπ), τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, τις βίαιες και ογκούμενες αντιδράσεις για την μεταναστευτική πολιτική και τον τρόπο που εκδηλώνεται και κυρίως την οικονομία. Με δημόσιο χρέος που θα αγγίξει τα σαράντα τρις δολάρια, στρατιωτικό προϋπολογισμό μαμούθ ενάμισι τρις και άλλο τόσο έλλειμα στο ισοζύγιο.
Η εποχή μεγάλων ανατροπών ξεκίνησε για όλους και μια νέα τάξη πραγμάτων διαμορφώνεται μπροστά μας και όπως λένε οι κινέζοι ευχή και κατάρα να ζεις σε ενδιαφέροντες καιρούς.
*Λίγα λόγια για τον κ. Γιάννη Μήτσιο
Ο Γιάννης Μήτσιος είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος. Δραστηριοποιείται επαγγελματικά ως σύμβουλος επιχειρήσεων και ευρύτερα στο χώρο της επικοινωνίας. Εργάστηκε για δύο δεκαετίες στην δνση εταιρικών υποθέσεων και επικοινωνίας του Ομίλου ΟΤΕ και στην Οργανωτική Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων. Άρθρα και αναλύσεις του δημοσιεύονται κατά καιρούς στον αθηναϊκό, περιφερειακό και ομογενειακό τύπο και στο διαδίκτυο. Συμμετέχει ως ομιλητής σε συνέδρια και σεμινάρια και σε τηλεοπτικές εκπομπές ως σχολιαστής διεθνών θεμάτων. Είναι συγγραφέας των βιβλίων: «Το στοίχημα της Αναγέννησης – Το μέλλον της Ελλάδας σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο», (2018) και «Ελληνικοί και Διεθνείς Προβληματισμοί στην εποχή της παγκοσμιοποίησης», (2002). Κατέχει μεταπτυχιακό στις διεθνείς σχέσεις και συγκριτική πολιτική από το Πανεπιστήμιο Northeastern της Βοστώνης και είναι μέλος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ).
