Ο άνθρωπος περνάει ένα μεγάλο μέρος της ζωής του προσπαθώντας να γνωρίσει τους άλλους. Παρατηρεί τη συμπεριφορά τους, κρίνει τις πράξεις τους, συμφωνεί ή διαφωνεί με τις απόψεις τους. Πόσο χρόνο, όμως, αφιερώνει για να γνωρίσει πραγματικά τον εαυτό του;
Αρκεί να παρατηρήσει κανείς μια καθημερινή συζήτηση σε ένα καφενείο. Συνήθως εκείνος που μιλάει πιο δυνατά, που διακόπτει και επιμένει περισσότερο, καταφέρνει να επικρατήσει. Οι υπόλοιποι ακούν. Κάποιοι συμφωνούν, άλλοι διαφωνούν, αλλά δεν εκφράζουν πάντα αυτό που σκέφτονται.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Μήπως κάποιοι άνθρωποι φοβούνται να εκφράσουν τη γνώμη τους; Μήπως δεν θέλουν να δημιουργήσουν ένταση; Μήπως είναι απλώς ευγενικοί ή μήπως πίσω από τη σιωπή τους κρύβεται ο φόβος της απόρριψης;
Δεν είναι πάντα εύκολο να ξεχωρίσει κανείς αυτά τα συναισθήματα.
Υπάρχει η υπομονή, η αυτοσυγκράτηση, ο σεβασμός και η διακριτικότητα. Υπάρχει όμως και ο δισταγμός, η ανασφάλεια, η αμηχανία και ο φόβος της σύγκρουσης.
Εξωτερικά μπορεί να μοιάζουν μεταξύ τους. Εσωτερικά όμως έχουν μεγάλη διαφορά.
Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι ήρεμος χωρίς να είναι αδύναμος. Μπορεί να μιλάει χαμηλόφωνα και να έχει ισχυρή προσωπικότητα. Μπορεί να ακούει τους άλλους χωρίς να υποχωρεί στις απόψεις του.
Άλλωστε, η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται πάντοτε στην ένταση της φωνής, αλλά στην ποιότητα του λόγου και στην ικανότητα του ανθρώπου να κάνει διάλογο.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά. Μήπως η ευγένεια γίνεται κάποιες φορές τρόπος αποφυγής μιας δύσκολης συζήτησης; Μήπως η ανάγκη να μη στενοχωρήσει κανείς τους άλλους τον οδηγεί να παραμερίζει τις δικές του ανάγκες;
Αυτά τα ερωτήματα δεν αφορούν μόνο τις κοινωνικές συναναστροφές. Αφορούν την οικογένεια, τα παιδιά, τους γονείς, τους φίλους, τους συναδέλφους, αλλά και τη σχέση του ανθρώπου με την εξουσία.
Πόσες φορές κάποιος λέει «ναι» ενώ μέσα του θέλει να πει «όχι»; Πόσες φορές αισθάνεται αδικημένος αλλά επιλέγει να μη μιλήσει; Πόσες φορές φεύγει από μια συζήτηση και σκέφτεται τι θα μπορούσε να είχε πει διαφορετικά;
Και τελικά, πόσες φορές αναγνωρίζει πραγματικά αυτό που αισθάνεται;
Ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα να είναι ότι πολλές φορές δεν διαθέτει τις κατάλληλες λέξεις για να περιγράψει τον εσωτερικό του κόσμο. Μπερδεύει τη λύπη με την απογοήτευση, την αγάπη με την ανάγκη αποδοχής, την υπομονή με την καταπίεση και την ταπεινότητα με την αυτοϋποτίμηση.
Η αυτογνωσία, όμως, αρχίζει όταν ο άνθρωπος σταματά να παρατηρεί μόνο τους άλλους και στρέφει το βλέμμα προς τα μέσα.
Ακόμη και η μοναξιά μπορεί να γίνει ένας πολύτιμος δάσκαλος. Ένας άνθρωπος που περπατάει για ώρες σε ένα μονοπάτι, μακριά από τον θόρυβο της καθημερινότητας, έχει χρόνο να σκεφτεί, να θυμηθεί και να αναμετρηθεί με τις σκέψεις του.
Ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία δεν βρίσκεται μόνο στη μοναξιά. Βρίσκεται στις καθημερινές σχέσεις, εκεί όπου καλείται να διαφωνήσει, να διεκδικήσει, να συγχωρήσει, να ζητήσει συγγνώμη και να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Ίσως, λοιπόν, η αυτογνωσία να μην είναι ένας προορισμός στον οποίο φτάνει κάποιος, αλλά ένα μονοπάτι που συνεχίζει να περπατά σε όλη του τη ζωή.
Γιατί μπορεί ένας άνθρωπος να έχει γνωρίσει πολλούς τόπους, να έχει διαβάσει βιβλία, να έχει αποκτήσει εμπειρίες και να έχει συνομιλήσει με εκατοντάδες ανθρώπους, αλλά να μην έχει απαντήσει ακόμη στα πιο απλά ερωτήματα:
Τι πραγματικά τον χαροποιεί;
Τι τον πληγώνει;
Τι φοβάται;
Τι επιθυμεί;
Τι δεν τολμά να πει;
Και κυρίως, είναι ευχαριστημένος με τον άνθρωπο που έχει γίνει;
Ίσως τελικά το δυσκολότερο ταξίδι να μην είναι αυτό που οδηγεί σε έναν μακρινό τόπο, αλλά εκείνο που οδηγεί τον άνθρωπο βαθύτερα μέσα στον ίδιο του τον εαυτό.
