ΓΕΩ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΕΣ –
ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΑΣΟΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΟΝ ΜΑΣΚ
ΣΕΙΡΑ | Προκλήσεις του μέλλοντος
Εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Το βιβλίο αποτελεί μια εισαγωγή (εννοιολογική και ιστορική) στη γεω-επιχειρηματικότητα, λαμβάνοντας υπόψη την παρούσα συγκυρία των επάλληλων κρίσεων και των μελλοντικών προκλήσεων. Σκοπός του είναι να προσφέρει μια εναλλακτική ματιά, συμπληρωματική της γεωπολιτικής και της γεω-οικονομίας, και να ξεκινήσει μια συζήτηση σε νέες βάσεις.
Ο Βασίλης Κοψαχείλης είναι διεθνολόγος και γεω-στρατηγικός αναλυτής. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες και διεθνείς σχέσεις στα πανεπιστήμια The American University in Cairo και University of East Anglia. Στη δεκαετία του 1990 εργάστηκε σε προγράμματα της Ε . Ε. για την αναδιοργάνωση της Ανατολικής Ευρώπης και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Από το 2001 δραστηριοποιείται στον ιδιωτικό τομέα, με ειδίκευση στις υποθέσεις της ευρύτερης Μέσης Ανατολής. Το 2012 πρότεινε τη δημιουργία διεθνούς νομικού καθεστώτος, υπό τη μορφή πολυεθνικής εταιρείας, για την έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο. Το 2013 εισήγαγε την έννοια της Γεω-επιχειρηματικότητας (Geo-entrepreneurship) στη γεωστρατηγική ανάλυση. Είναι διαλέκτης διεθνούς πολιτικής και σχολιαστής στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Τα ΧΡΟΝΙΚΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ μίλησαν με τον συγγραφέα.
1. Πως εισήχθη η έννοια της “γεω-επιχειρηματικότητας” στη διεθνή πολιτική σκέψη; Πώς προέκυψε η ανάγκη για έναν τέτοιο όρο;
Διαχρονικά – αλλά πολύ περισσότερο τις τελευταίες δεκαετίες – συνέβησαν στο διεθνές σύστημα καθοριστικές εξελίξεις, που τα κλασσικά εργαλεία της γεωπολιτικής και της γεω-οικονομίας αδυνατούσαν σε πολύ μεγάλο βαθμό να εκτιμήσουν και να ερμηνεύσουν. Για παράδειγμα, δεν είχαμε εργαλεία για να εκτιμήσουμε, ως διεθνολόγοι, τον ρόλο των μεγάλων Οίκων Αξιολόγησης, τα μεγάλα επενδυτικά ταμεία ή ακόμη και το ρόλο των εταιρειών των social media, ως παραμέτρων ισχύος στο διεθνές σύστημα, και αυτή τη διάσταση να την εντάξουμε στο σύνολο μιας αξιολόγησης. Χρειαζόταν, λοιπόν, να δούμε τα πράγματα από μηδενική βάση και να ψάξουμε για το χαμένο κρίκο στη γεωστρατηγική ανάλυση. Και αυτός ο χαμένος κρίκος είναι η γεω-επιχειρηματικότητα, την οποία αναλύω στο βιβλίο.
2. Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν έναν γεω-επιχειρηματία από έναν απλό επιχειρηματία ή, ακόμη, από έναν πολιτικό ηγέτη;
Ο γεω-επιχειρηματίας είναι συνήθως ένας μη θεσμικός παράγοντας (άτομο, εταιρεία), που από ένα σημείο και ύστερα θέτει την οικονομική του ισχύ στην εξυπηρέτηση μιας Μεγάλης Ιδέας, με σκοπό να την καταστήσει είτε κρατική πολιτική, είτε παγκόσμια νόρμα. Υπό αυτή τη σημαντική διαφορά, ο γεω-επιχειρηματίας διακρίνεται από τον απλό μεγαλοεπιχειρηματία, τον ολιγάρχη, κ.ο.κ. Ο Τζωρτζ Σόρος είναι κλασσικό παράδειγμα γεω-επιχειρηματία. Με τη μεγάλη ιδέα του περί Ανοικτής Κοινωνίας, όχι μόνο παρείχε το ιδεολογικό υπόβαθρο για τη μετέπειτα κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού στην Ανατολική Ευρώπη και την πρώην ΕΣΣΔ, αλλά έδωσε και ιδεολογική υπόσταση σε αυτό που εξελικτικά σήμερα ονομάζουμε Woke Culture. Και ο ίδιος μέσα από αυτή την «επανάσταση» που έφερε στην παγκόσμια κουλτούρα και πολιτική, «νομιμοποίησε» και τον πολιτικό – γεω-επιχειρηματικό του – ρόλο στη διεθνή πολιτική.
3. Από τον Ιάσονα ως τον Έλον Μασκ; Ποια είναι η συμβολική σύνδεση ανάμεσα στους δύο;
Πολύ γενικά να πω, και στο βιβλίο αυτά αναλύονται διεξοδικότερα, ότι το κοινό τους σημείο είναι στη συνύπαρξη πλούτου και μεγάλης ιδέας. Οι Αργοναύτες ήταν γόνοι και πλουσιόπαιδα της ύστερης Μυκηναϊκής εποχής, που με την εκστρατεία έφεραν την τεχνογνωσία του σιδήρου και χρυσό, και πιθανότατα έτσι επικράτησαν έναντι των πολιτισμών του χαλκού, ανοίγοντας τον δρόμο επικράτησης των Ελλήνων στη Μεσόγειο. Είναι μια εναλλακτική ερμηνεία των πραγμάτων που διατυπώνω στο βιβλίο. Η περίπτωση του Έλον Μάσκ, όχι μόνο ανοίγει μια εποχή γεωπολιτικής διεύρυνσης της ανθρωπότητας στο Διάστημα με αξιώσεις αυτή τη φορά, αλλά σηματοδοτεί ενδεχομένως και τη θεσμική «απονομιμοποίηση» του έθνους-κράτους ως κυρίαρχου παίκτη σε αυτό τον νέο κόσμο που ανατέλλει.
4. Ο ρόλος των γεω-επιχειρηματιών στο σημερινό παγκόσμιο περιβάλλον των πολλαπλών κρίσεων; Απειλούν ή ενισχύουν τη σταθερότητα των κρατών;
Ιστορικά, η καταλυτική παρουσία των γεω-επιχειρηματιών στα πολιτικά πράγματα γίνεται σε εποχές κρίσης και μετάβασης των κρατών και των κοινωνιών. Εκεί που τα κράτη και οι ηγεσίες τους αδυνατούν να δώσουν βιώσιμες λύσεις και να πάνε την Ιστορία παρακάτω, έρχονται οι γεω-επιχειρηματίες και με καινοτόμο τρόπο βγάζουν το πρόβλημα από το υφιστάμενο, μη βιώσιμο πλαίσιο, που το έχουν οι θεσμικοί δρώντες, και το τοποθετούν σε ένα νέο πλαίσιο, που ενδεχομένως εκεί οι λύσεις να είναι πιο εφικτές. Και όπως συνήθως συμβαίνει, η εξέλιξη των πραγμάτων δεν είναι μονοσήμαντη. Μαζί με τα καλά έρχονται και αρνητικά. Μαζί με τις λύσεις έρχονται και νέα προβλήματα. Έτσι συμβαίνει και στην εποχή μας. Αν τα κράτη βρίσκονται σε βαθιά κρίση και δεν μπορούν να δώσουν λύσεις και προοπτική στις κοινωνίες, τότε κάποιος γεω-επιχειρηματίας θα έρθει να το κάνει. Το γεγονός αυτό από μόνο του φέρνει μια αλλαγή. Αν αυτή η αλλαγή συνιστά περισσότερη ή λιγότερη σταθερότητα για τα κράτη, το αποτέλεσμα είναι σε συνάρτηση με τον βαθμό ευελιξίας των ίδιων των κρατών να μετασχηματιστούν.
5. Σε ποιο βαθμό θεωρείτε ότι η γεω-επιχειρηματικότητα μπορεί να αντικαταστήσει ή να μετασχηματίσει την παραδοσιακή γεωπολιτική και γεωοικονομική ανάλυση;
Η έννοια της γεω-επιχειρηματικότητας έρχεται για να συμπληρώσει την εικόνα και να καλύψει κενά που αφήνουν τα ερμηνευτικά εργαλεία της γεωπολιτικής και της γεω-οικονομίας. Δεν έρχεται για να ακυρώσει, ούτε να μετασχηματίσει την γεωπολιτική και την γεω-οικονομία. Στο βαθμό, τώρα, που ο έλεγχος του παγκόσμιου συστήματος θα αρχίσει εκ των πραγμάτων να φεύγει από τον κεντρικό ρόλο του κράτους και να περνά στα χέρια γεω-επιχειρηματιών, οι παραδοσιακές κρατικοκεντρικές έννοιες της γεωπολιτικής και της γεω-οικονομίας θα έχουν μικρότερη βαρύτητα στη συνολική γεωστρατηγική ανάλυση.
6. Ο πολίτης πως εισέρχεται σε αυτό το πλαίσιο; Ως καταναλωτής ή ως ουσιαστικός μέτοχος μιας Πόλης, μιας Κοινότητας;
Ο πολίτης ήταν ανέκαθεν και καταναλωτής και μέτοχος. Ο βαθμός που αυτοί οι ρόλοι υπάρχουν είναι που διαφέρει από εποχή σε εποχή, από καθεστώς σε καθεστώς, και φυσικά ανάλογα με την οικονομική του θέση. Σήμερα, είμαστε σε μια εποχή πολύ σύνθετη που θα θέλαμε ώρες συζήτησης για να σας την περιγράψω. Σε αυτή τη συγκυρία ο πολίτης μπαίνει ή υπάρχει με ψαλιδισμένες ελευθερίες και πορτοφόλι. Για αυτή τη στενάχωρη κατάσταση – τουλάχιστον στη Δύση – την ευθύνη την έχουν οι θεσμικοί δρώντες. Ειλικρινά όμως είμαι εξίσου επιφυλακτικός όταν ακούω σύγχρονους γεω-επιχειρηματίες να ευαγγελίζονται δημοκρατικές και οικονομικές ελευθερίες. Οι θεσμικοί δρώντες περιορίζουν τις ελευθερίες για να επιβιώσουν, όσο επιβιώσουν, ενώ οι γεω-επιχειρηματίες βλέπουν τα κοινωνικά αιτήματα ως βατήρα της δικής τους νομιμοποίησης στα πολιτικά πράγματα. Ένα παιχνίδι ισχύος είναι, με τους πολίτες στη μέση.
7. Πώς μπορεί μια κοινωνία ή ένα κράτος να προετοιμαστεί ή να προστατευθεί από την “επανάσταση” που φέρνουν οι γεω-επιχειρηματίες;
Οι «επαναστάσεις» των γεω-επιχειρηματιών εδραιώνονται γιατί προφανώς καλύπτουν κάποια ανάγκη ή κάποιο αίτημα συλλογικό ή των αναγκών της εποχής. Τα κράτη και οι ηγεσίες τους θεωρητικά τουλάχιστον πρέπει να βρίσκονται ένα βήμα μπροστά ώστε να προβλέπουν τις επιπτώσεις και να νομοθετούν ανάλογα για να προστατέψουν τις κοινωνίες. Δυστυχώς, οι σημερινές θεσμικές ηγεσίες αντί να προβλέπουν, αντίθετα λειτουργούν ως πειραματικά εργαστήρια, που πρώτα παρατηρούν το φαινόμενο, καταγράφουν, αναλύουν, και αφού πια έχουν γιγαντωθεί τα προβλήματα από τις «επαναστάσεις», τότε έρχονται να νομοθετήσουν, περισσότερο εισπρακτικά, φοβικά και ατελώς, και λιγότερο γιατί θέλουν να διασφαλίσουν την κοινωνία. Είναι η θεσμική κρίση που λέγαμε και η αιτία γιατί οι γεω-επιχειρηματίες αποκτούν νομιμοποιητικό ρόλο στα πολιτικά πράγματα.
8. Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που θέλετε να αφήσετε στον αναγνώστη μέσα από το βιβλίο σας; Τι θα θέλατε να πει, διαβάζοντας και την τελευταία σελίδα του βιβλίου σας;
Τα μηνύματα είναι πολλά. Θα σταθώ ωστόσο στα δυο πιο βασικά. Το ένα είναι προς τους συναδέλφους μου, διεθνολόγους-ακαδημαϊκούς. Πρέπει να επικαιροποιηθεί η διδακτική ύλη με νέα ερμηνευτικά εργαλεία που θα ανταποκρίνονται σε ζητήματα της εφαρμοσμένης διεθνούς πολιτικής. Αλλιώς θα διδάσκουν σε άδειες αίθουσες μια «νεκρή» επιστήμη. Να βγει σήμερα ο νέος διεθνολόγος και να μπορεί με αυτοπεποίθηση να χτυπήσει την πόρτα μιας πολυεθνικής, και αντί για θεωρίες περί ηπειρωτικών ή ναυτικών κρατών, να μπορεί να δώσει υπεραξία στην επιχείρηση και προβάδισμα στις παγκόσμιες αγορές έναντι του ανταγωνισμού. Και, ναι, η επιστήμη των Διεθνών Σχέσεων μπορεί να κάνει τη διαφορά σε αυτό το πλαίσιο. Φτάνει να εμπλουτιστεί ερμηνευτικά με εφαρμόσιμα εργαλεία. Το δεύτερο μήνυμα είναι προς τον απλό κόσμο που μας διαβάζει. Η εξέλιξη της ζωής δεν σταματά. Η γεωπολιτική διεύρυνση του κόσμου μας προς το Διάστημα είναι πλέον γεγονός. Το αναλύω στο βιβλίο. Σε αυτή την εξέλιξη θα υπάρξουν νέοι ανταγωνισμοί ισχύος, που δεν θα έχουν όλοι εθνικές σημαίες και ίσως να μην έχουν καν ανθρώπους. Το να είναι ενημερωμένοι οι άνθρωποι για αυτά που έρχονται, θα είναι οδηγός επιβίωσης τους πρωτίστως εργασιακά, οικονομικά, λειτουργικά, και στο βαθμό που θα έρθουν και οι κρίσεις αναπόδραστα, τότε θα έχουν έναν μπούσουλα για το πώς περίπου θα κινηθούν τα πράγματα στο μέλλον. Να επιβιώσουν σε πρώτη φάση, ενώ σε δεύτερη φάση, οι ενημερωμένοι, να διακρίνουν και τις πιθανές ευκαιρίες που φέρνουν οι κρίσεις και οι αλλαγές. Στην καθημερινότητά τους τα πράγματα θα κινούνται χαοτικά, ωστόσο στη συνισταμένη πορεία τους, η κίνηση που θα έχουν είναι λίγο έως πολύ συγκεκριμένη και άρα προβλέψιμη. Και αυτό νομίζω ότι δίνω στον κόσμο με το βιβλίο «Γεω-επιχειρηματίες: Από τον Ιάσονα στον Έλον Μάσκ».
Συνέντευξη στον Αντώνη Ν. Παπαβασιλείου
